कोळगाव, ता,करमाळा:-
बदलते हवामान,पाणीटंचाई आणि वाढता शेती उत्पादन खर्च या आव्हानात्मक परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करून योग्य पीक नियोजन करणे ही काळाची गरज बनली आहे. कमी कालावधीत उत्पादन देणाऱ्या खरबूज पिकाचे शास्त्रीय पद्धतीने नियोजन केल्यास शेतकऱ्यांना आर्थिक उत्पन्नाची चांगली संधी उपलब्ध होऊ शकते, हा महत्त्वपूर्ण संदेश कोळगाव येथे आयोजित भव्य खरबूज शिवार फेरी व चर्चासत्रातून देण्यात आला. या कार्यक्रमाला परिसरातील शेतकरी बांधवांनी उत्स्फूर्त प्रतिसाद दिला.
श्री. अमोल दत्तात्रय महाडिक यांच्या शेतात रविवार, दिनांक २५ ऑक्टोबर २०२६ रोजी या शिवार फेरीचे आयोजन करण्यात आले होते. कार्यक्रमाचे उद्घाटन श्री. विकास सावंत यांच्या हस्ते झाले. त्यांनी आपल्या मार्गदर्शनातून बदलत्या कृषी परिस्थितीत शेतकऱ्यांनी पारंपरिक शेती पद्धतीसोबत आधुनिक तंत्रज्ञानाचा स्वीकार करणे, उपलब्ध पाणी व साधनसंपत्तीचे योग्य नियोजन करणे आणि बाजारपेठेतील मागणीचा विचार करून पीक निवड करणे आवश्यक असल्याचे सांगितले.
शेतीमध्ये आर्थिक स्थैर्य निर्माण करण्यासाठी केवळ उत्पादन घेणे पुरेसे नसून उत्पादन खर्चाचे नियोजन, पाण्याचा कार्यक्षम वापर, योग्य पीक निवड आणि बाजारपेठेचा अभ्यास या बाबींनाही तितकेच महत्त्व आहे. शेतकऱ्यांनी उपलब्ध संसाधनांचा योग्य वापर करून शेती अधिक फायदेशीर करण्यासाठी नियोजनबद्ध दृष्टिकोन स्वीकारावा, असे आवाहन श्री. विकास सावंत यांनी केले.
कमी कालावधीचे खरबूज पीक ठरू शकते आर्थिक उत्पन्नाचा पर्याय
दुष्काळी परिस्थितीत पाण्याची उपलब्धता आणि शेतीचा वाढता खर्च लक्षात घेता कमी कालावधीच्या पिकांचे महत्त्व वाढत आहे. साधारण ६० दिवसांच्या कालावधीत उत्पादन देणाऱ्या खरबूज पिकाचे योग्य नियोजन केल्यास शेतकऱ्यांना कमी कालावधीत उत्पन्न मिळविण्याची संधी उपलब्ध होऊ शकते.
मात्र, खरबूज शेती यशस्वी करण्यासाठी जमिनीचा प्रकार, हवामान, पाण्याची उपलब्धता, योग्य वाण, लागवडीचे नियोजन, पीक संरक्षण आणि बाजारपेठेतील मागणी या सर्व बाबींचा एकत्रित विचार करणे आवश्यक आहे. लागवडीपासून काढणीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर योग्य व्यवस्थापन केल्यास उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारण्यास आणि उत्पादन खर्चाचे नियोजन करण्यास मदत होऊ शकते.
ॲग्रीकॉस खरबूज पॅटर्न : प्रत्येक टप्प्यावर पीक व्यवस्थापनाचे नियोजन
शिवार फेरीदरम्यान ॲग्रीकॉस एक्सपोर्ट्स प्रा. लि.च्या वतीने खरबूज पिकासाठी टप्प्याटप्प्याने पीक व्यवस्थापन करण्याच्या पद्धतीची माहिती देण्यात आली. ॲग्रीकॉस खरबूज पॅटर्नमध्ये सुरुवातीच्या वाढीचे व्यवस्थापन, मर रोग प्रतिबंध, कीड नियंत्रण, फुलोरा व फळधारणा, फळांची फुगवण, सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचे नियोजन आणि जैविक निविष्ठांचा योग्य वापर या बाबींवर भर देण्यात आला.
सुरुवातीच्या वाढीपासून फळांच्या गुणवत्तेपर्यंत नियोजन
खरबूज पिकाच्या सुरुवातीच्या अवस्थेत मुळांची वाढ, वेलींची जोमदार वाढ आणि पिकाचे आरोग्य राखण्यासाठी योग्य पाणी व्यवस्थापन, संतुलित पोषण आणि सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचा गरजेनुसार वापर महत्त्वाचा आहे. पिकाच्या वाढीच्या प्रत्येक टप्प्यावर निरीक्षण करून आवश्यकतेनुसार व्यवस्थापन केल्यास पुढील अवस्थांमध्ये पिकाची वाढ आणि उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारण्यास मदत होऊ शकते.
मर रोग व्यवस्थापनासाठी विशेष लक्ष
खरबूज पिकात मर रोगाची लक्षणे दिसू नयेत यासाठी प्रतिबंधात्मक व्यवस्थापन, पाण्याचा योग्य निचरा, शेतातील स्वच्छता आणि रोगाची लक्षणे आढळल्यास वेळेवर निदान करणे महत्त्वाचे आहे.
ॲग्रीकॉस पॅटर्नमध्ये शॅडोफाइट प्रो आणि कम्बास प्लस या उत्पादनांचा नियोजनात समावेश करण्यात आला आहे. त्यांचा वापर करण्यापूर्वी रोगाचे योग्य निदान, उत्पादनांच्या अधिकृत लेबलवरील शिफारसी आणि परस्पर सुसंगततेची खात्री करणे आवश्यक आहे.
मुळांचे आरोग्य आणि जैविक व्यवस्थापन
मुळांचे आरोग्य, जमिनीतील ओलावा आणि रोग व्यवस्थापन यांचा पिकाच्या वाढीशी जवळचा संबंध आहे. या दृष्टीने ॲग्रीकॉस पॅटर्नमध्ये विल्ट नॉट आणि मायकॉस या उत्पादनांच्या नियोजनबद्ध वापराची माहिती देण्यात आली. जैविक निविष्ठांचा वापर करताना त्यांची रचना, गुणवत्ता, साठवणुकीच्या अटी आणि खरबूज पिकासाठी अधिकृत शिफारसी लक्षात घेणे आवश्यक असल्याचे स्पष्ट करण्यात आले.
थ्रिप्स नियंत्रण आणि कीड व्यवस्थापन
खरबूज पिकात थ्रिप्ससारख्या किडींच्या प्रादुर्भावामुळे पानांचे नुकसान होऊन पिकाच्या वाढीवर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे नियमित निरीक्षण, किडीची ओळख आणि योग्य वेळी नियंत्रण करणे आवश्यक आहे. ॲग्रीकॉस पॅटर्नमध्ये थ्रिप्स व्यवस्थापनासाठी रॉबिन ५५५ या उत्पादनाचा समावेश करण्यात आला आहे. त्याचा वापर करताना पिकासाठी अधिकृत मान्यता, लेबलवरील सूचना आणि सुरक्षिततेचे नियम पाळणे गरजेचे आहे.
फुलोरा, फळधारणा आणि फळांची फुगवण
खरबूज पिकात फुलोरा, परागीभवन आणि फळधारणा या उत्पादनाच्या दृष्टीने महत्त्वाच्या अवस्था आहेत. या काळात पाण्याचा ताण टाळणे, संतुलित पोषण राखणे आणि परागीभवनास मदत करणाऱ्या कीटकांचे संरक्षण करणे आवश्यक आहे. फुलोरा व फळधारणा व्यवस्थापनासाठी फुलसोना, तर फळांच्या वाढीच्या अवस्थेतील नियोजनासाठी फुगो प्लस या उत्पादनांचा ॲग्रीकॉस पॅटर्नमध्ये समावेश करण्यात आला आहे.
फळांचा आकार, वजन आणि गुणवत्ता सुधारण्यासाठी पिकाच्या गरजेनुसार सूक्ष्म अन्नद्रव्यांचे नियोजन आणि कॅल्शियमचे व्यवस्थापनही महत्त्वाचे आहे. यासाठी ॲग्रीकॉसच्या मायक्रोन्यूट्रिएंट उत्पादनांचा आणि कॅल्कोसचा योग्य वापर करण्यावर भर देण्यात आला.
ठिबक सिंचन आणि जैविक निविष्ठांचा समन्वय
खरबूज पिकात ठिबक सिंचनाद्वारे पाणी आणि अन्नद्रव्यांचे योग्य नियोजन केल्यास पिकाच्या गरजेनुसार पोषण व्यवस्थापन करणे सुलभ होते. फळवाढीच्या काळात वंडर प्लसच्या ठिबकद्वारे वापराचे नियोजन ॲग्रीकॉस पॅटर्नमध्ये सांगण्यात आले.
यासोबतच ॲग्रीकॉसच्या जिओनेक्स जैविक उत्पादन मालिकेतील जिवाणूंचा योग्य वापर करून जमिनीचे आरोग्य आणि मुळांच्या परिसरातील जैविक क्रियाशीलतेला पूरक व्यवस्थापन करण्याची माहिती देण्यात आली. जैविक व इतर निविष्ठांचा वापर करताना त्यांची परस्पर सुसंगतता आणि अधिकृत वापराच्या सूचना तपासणे आवश्यक असल्याचेही स्पष्ट करण्यात आले.
ॲग्रीकॉस खरबूज पॅटर्नचा मुख्य उद्देश म्हणजे पिकाच्या प्रत्येक अवस्थेनुसार निरीक्षण, संतुलित पोषण, पाणी व्यवस्थापन, कीड-रोग नियंत्रण आणि जैविक निविष्ठांचा नियोजनबद्ध वापर यांचा समन्वय साधणे. केवळ एखाद्या उत्पादनावर अवलंबून न राहता एकात्मिक पीक व्यवस्थापन स्वीकारल्यास दर्जेदार उत्पादन मिळविण्यास मदत होऊ शकते.
विकास कामटे यांच्या प्लॉट मार्गदर्शनातून शेतकऱ्यांना आर्थिक सक्षमतेची दिशा
खरबूज, कलिंगड आणि इतर पिकांमध्ये प्रत्यक्ष प्लॉटवर मार्गदर्शन करून शेतकऱ्यांना योग्य पीक नियोजनाचे महत्त्व पटवून देण्यात श्री. विकास कामटे यांचे योगदान महत्त्वपूर्ण ठरत आहे. ॲग्रीकॉस खरबूज पॅटर्नची अंमलबजावणी, पिकाच्या अवस्थेनुसार व्यवस्थापन आणि आधुनिक कृषी तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर यांवर भर देऊन ते शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करत आहेत.
खरबूज व कलिंगड यांसारख्या कमी कालावधीच्या पिकांमध्ये योग्य नियोजन, वेळेवर पीक व्यवस्थापन आणि तांत्रिक मार्गदर्शन यांची सांगड घालून शेतकऱ्यांना उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी आणि उत्पादन खर्चाचे योग्य व्यवस्थापन करण्यासाठी मदत होत आहे. प्रत्यक्ष प्लॉटवर मार्गदर्शन करून आधुनिक शेती तंत्रज्ञान शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्याचा त्यांचा प्रयत्न शेतकऱ्यांना आर्थिक सक्षमतेच्या दिशेने वाटचाल करण्यासाठी उपयुक्त ठरत आहे.
विकास कामटे यांच्या मार्गदर्शनातून खरबूज, कलिंगड आणि इतर पिकांमध्ये ॲग्रीकॉस पॅटर्ननुसार नियोजनबद्ध शेती करण्याबाबत शेतकऱ्यांमध्ये जागरूकता निर्माण होत आहे. पिकाच्या प्रत्येक अवस्थेत योग्य निर्णय घेणे, उपलब्ध साधनसंपत्तीचा कार्यक्षम वापर करणे आणि बाजारपेठेच्या गरजेनुसार दर्जेदार उत्पादन घेणे या बाबींचे महत्त्व त्यांच्या प्लॉट मार्गदर्शनातून अधोरेखित होत आहे.
अजय आदाटे आणि विजय पवार यांचे तांत्रिक मार्गदर्शन
ॲग्रीकॉस एक्सपोर्ट्स प्रा. लि.चे श्री. अजय आदाटे (M.Sc. Biotech) यांनी खरबूज पिकाचे शास्त्रीय नियोजन, आधुनिक शेती तंत्रज्ञान, पीक व्यवस्थापन आणि उत्पादनाची गुणवत्ता सुधारण्यासाठी आवश्यक बाबींवर मार्गदर्शन केले.
तसेच नोन-यू (इंडिया) प्रा. लि., पुणे येथील असिस्टंट ब्रांच मॅनेजर श्री. विजय पवार यांनी खरबूज पिकासाठी योग्य वाण निवड, पिकाची वाढ, उत्पादन व्यवस्थापन आणि गुणवत्तापूर्ण उत्पादनासाठी आवश्यक बाबींविषयी माहिती दिली.
दोन्ही तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनातून शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती मिळाली. प्रत्यक्ष शेतीतील अडचणी, पीक व्यवस्थापन आणि उत्पादनवाढीसाठी आवश्यक उपाययोजना यांवरही चर्चा करण्यात आली.
प्रत्यक्ष शेतावरील निरीक्षणातून शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन
श्री. अमोल दत्तात्रय महाडिक यांच्या शेतातील खरबूज प्लॉटची पाहणी करून उपस्थित शेतकऱ्यांना प्रत्यक्ष पिकाच्या वाढीचे आणि व्यवस्थापनाचे निरीक्षण करण्याची संधी मिळाली. शेतावरच चर्चा आणि मार्गदर्शन झाल्यामुळे खरबूज पिकातील विविध तांत्रिक बाबी समजून घेण्यास शेतकऱ्यांना मदत झाली.
शेतीमध्ये उत्पादनवाढीबरोबरच उत्पादन खर्च नियंत्रणात ठेवणे आणि उपलब्ध संसाधनांचा योग्य वापर करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. कमी कालावधीच्या पिकांचे नियोजन करताना हवामान, पाणी, बाजारभाव आणि उत्पादनाची गुणवत्ता यांचा समन्वय साधल्यास शेतीतून आर्थिक सक्षमतेच्या नव्या संधी निर्माण होऊ शकतात, हा विचार या कार्यक्रमातून मांडण्यात आला.
कृषी क्षेत्रातील सहकार्यातून शेतकऱ्यांना तांत्रिक मार्गदर्शन
या कार्यक्रमाच्या आयोजनासाठी नागनाथ कृषी केंद्र, हिवरे आणि ओंकार ॲग्रो सर्विसेस, साडे यांनी सहकार्य केले. शेतकऱ्यांपर्यंत आधुनिक शेती तंत्रज्ञान पोहोचविणे, पीक नियोजनाबाबत जागरूकता निर्माण करणे आणि प्रत्यक्ष शेतावर तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन उपलब्ध करून देणे, या उद्देशाने अशा उपक्रमांचे महत्त्व अधोरेखित झाले.
शिवार फेरीला शेतकरी बांधवांनी दिलेल्या उत्स्फूर्त प्रतिसादाबद्दल आयोजकांनी समाधान व्यक्त केले. खरबूज उत्पादक शेतकऱ्यांना आधुनिक तंत्रज्ञानाची माहिती मिळविण्यासाठी आणि प्रत्यक्ष पीक व्यवस्थापन समजून घेण्यासाठी हा उपक्रम उपयुक्त ठरला.
योग्य पीक निवड, शास्त्रीय नियोजन, पाण्याचा काटेकोर वापर, प्रभावी पीक व्यवस्थापन आणि तज्ज्ञांचे मार्गदर्शन यांच्या माध्यमातून शेती अधिक उत्पादनक्षम व आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करता येऊ शकते. दुष्काळी परिस्थितीतही उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर करून शेतीत प्रगती साधण्याचा सकारात्मक संदेश कोळगाव येथील खरबूज शिवार फेरीतून देण्यात आला.
